Δευτέρα, 6 Φεβρουαρίου 2012

Μικροί νάρκισσοι


Μικροί νάρκισσοι

Ποιος γονιός δεν θέλει το παιδί του να έχει υψηλή αυτοεκτίμηση και να τοποθετεί τον εαυτό του ψηλά; Ωστόσο, αυτό που θα πρέπει να διακρίνει είναι τα λεπτά όρια μεταξύ της χαριτωμένης ματαιοδοξίας και του άκρατου ναρκισσισμού.
«Η έντονη και παθιασμένη σχέση της κόρης μου με τον καθρέφτη ξεκίνησε πολύ νωρίς, όταν ήταν μόλις ενός έτους», λέει η Λένα, μητέρα της επτάχρονης σήμερα Λίλης. «Ήταν όταν πρωτοδοκίμασε το φόρεμα της βάφτισής της. Θυμάμαι πόσο φιλάρεσκα στριφογύριζε μπροστά στον καθρέφτη, σαν σταρ που κοντοστεκόταν στο κόκκινο χαλί των Όσκαρ πριν αρχίσουν να αστράφτουν τα φλας των παπαράτσι. Αλλά, δυστυχώς, το αυτάρεσκο αυτό παιχνίδι της δεν σταμάτησε εκεί. Στα τρία της, κάθε πρωί που ξυπνούσε στηνόταν μπροστά στον καθρέφτη και κλαψούριζε: «Δεν μου αρέσουν τα μαλλιά μου. Γιατί να είναι σγουρά;». Σήμερα, στα εφτά της χρόνια, η εξάρτησή της από τον καθρέφτη συνεχίζεται. Καθρεφτίζεται σε όλες τις τζαμαρίες και περνάει τουλάχιστον μία ώρα μπροστά στον καθρέφτη πριν φύγει για το σχολείο. Ομολογώ πως πολλές φορές ανησυχώ, δεν ξέρω πώς να το διαχειριστώ, αν και έχω διαβάσει πως μέχρι μια ηλικία αυτό συμβαίνει σε όλα τα παιδιά. Όμως συχνά αναρωτιέμαι αν πρόκειται για ένα πρόσκαιρο παιχνίδι της με τη ματαιοδοξία ή μήπως τελικά μεγαλώνω έναν μικρό νάρκισσο».

Ματαιοδοξία ή ναρκισσισμός;
Ποια είναι τα λεπτά όρια ανάμεσα στη φυσιολογική ματαιοδοξία και στον άκρατο ναρκισσισμό; Σύμφωνα με την ψυχολογία, στη φυσική ανάπτυξη του «εγώ» όλοι οι άνθρωποι περνούν από ναρκισσιστικά στάδια. Τα παιδιά από τη βρεφική τους ηλικία νομίζουν ότι όλος ο κόσμος τούς ανήκει. Η πρώτη σχέση με τον καθρέφτη διαμορφώνεται από την ηλικία του ενός μήνα και στους τρεις μήνες μπορεί πια να ξεχωρίσει διαφορετικά πρόσωπα. Τα παιδικά παιχνίδια που ερεθίζουν την αίσθηση της όρασης συνήθως είναι με καθρέφτη και τα μωρά ανταποκρίνονται στην αντανάκλαση της εικόνας τους με διαφορετικούς τρόπους το καθένα. Αν κρατήσετε το μωρό σας απέναντι από έναν καθρέφτη, μπορεί να του χαμογελάσει, να τον ακουμπήσει ή να προσπαθήσει να γλείψει την αντανάκλασή του. Τα παιδιά αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι αυτό που βλέπουν δεν είναι κάποιο άλλο μωρό, αλλά η δική τους αντανάκλαση στην ηλικία των 15 με 24 μηνών. Οι βρετανοί γιατροί Λιους και Μπρουκς Γκαν, οι οποίοι από το 1979 ερευνούν το θέμα της παιδικής αντίληψης του εαυτού, έκαναν το εξής πείραμα: Έβαλαν κάποιες μητέρες μωρών ηλικίας 15 έως και 24 μηνών να τα κρατήσουν μπροστά στον καθρέφτη. Μετά από λίγο, οι μητέρες απομάκρυναν τα μωρά από τον καθρέφτη και παρίσταναν ότι τους καθάριζαν το πρόσωπο, ενώ στην πραγματικότητα τους έβαζαν λίγο ρουζ. Μετά, ξαναγύριζαν μπροστά στον καθρέφτη για να διαπιστώσουν αν τα μωρά αντιλαμβάνονταν ότι είχαν ρουζ στο πρόσωπο. Εκείνα κάτω των 15 μηνών δεν είχαν καμιά αντίδραση, όσα όμως είχαν κλείσει τους 24 μήνες προσπαθούσαν να βγάλουν το ρουζ από το πρόσωπό τους. Είναι γεγονός πως από τους 15 μήνες και μετά τα μωρά αρχίζουν να αναγνωρίζουν την αντανάκλασή τους, κάτι που τους προκαλεί ενθουσιασμό αλλά και περιέργεια. Αρχίζουν να συνειδητοποιούν πώς φαίνονται. Πριν την ηλικία των τριών ετών, προσπαθούν να συνηθίσουν την ιδέα ότι αυτό που βλέπουν είναι μόνιμο. Μεταξύ τριών και πέντε, το να κοιτάζονται στον καθρέφτη δεν είναι μόνο φυσιολογικό, αλλά και απαραίτητο, μια που τα βοηθάει να σχηματίσουν την πρώτη «καλή» εικόνα για τον εαυτό τους.

Μαμά, εγώ είμαι αυτή!
Η αυτοεκτίμηση είναι από τα πρώτα στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού που προσπαθούν να ενισχύσουν οι παιδαγωγοί. Στους περισσότερους παιδικούς σταθμούς και στις πρώτες τάξεις του σχολείου βλέπουμε κρεμασμένες στους τοίχους φωτογραφίες των παιδιών. Με αυτό τον τρόπο οι δάσκαλοι προσπαθούν να βοηθήσουν το παιδί να ενισχύσει τη θετική εικόνα που έχει για τον εαυτό του, να καταλάβει ποιος είναι, αλλά και σε τι διαφέρει από τους φίλους του. Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, η ματαιοδοξία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Ένας από αυτούς είναι το φύλο. Σε γενικές γραμμές, τα αγόρια δεν ενδιαφέρονται τόσο πολύ για την εμφάνιση κι αυτό γιατί οι γονείς σπάνια τα επιβραβεύουν γι’ αυτή. Παρ’ όλα αυτά, κάποια είναι πολύ ματαιόδοξα. «Ο πεντάχρονος Γιώργος είναι δίδυμος με την Κατερίνα. Από νήπιο ακόμη δεν έβγαινε από το σπίτι αν δεν φορούσε τζελ. Αντίθετα, η αδερφή του ουδέποτε ενδιαφέρθηκε για την εμφάνισή της. Τον έχω τσακώσει άπειρες φορές να απολαμβάνει την εικόνα του στον καθρέφτη», λέει η Ελένη, μητέρα των διδύμων. Τι είναι αυτό τελικά που κάνει κάποια παιδιά ματαιόδοξα; Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η προσωπικότητα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. «Μερικά παιδιά ενθουσιάζονται περισσότερο με την εικόνα τους στον καθρέφτη σε σχέση με άλλα», μας λέει η ψυχολόγος Αλεξάνδρα Καππάτου. «Αυτά που ενθουσιάζονται με τα οπτικά ερεθίσματα μπορεί μεγαλώνοντας να γίνουν μακιγιέρ, σκηνοθέτες, σχεδιαστές μόδας ή ακόμη και τηλεπαρουσιαστές».

Ένας ματαιόδοξος κόσμος
Ωστόσο, πέρα από την προσωπικότητα κάθε παιδιού, σημαντικό ρόλο για το ματαιόδοξο προφίλ του μπορεί να παίξουν οι γονείς και οι κοινωνικές συνθήκες. Για παράδειγμα, αν οι γονείς δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην εξωτερική εμφάνιση, αυτό θα επηρεάσει σίγουρα και το παιδί. Συνήθως οι γονείς προσφέρουν στα παιδιά το ακριβότερο πιστεύοντας πως είναι το καλύτερο. Αυτό όμως που παραβλέπουν είναι πως ένα παιδί χρειάζεται σωστό χτίσιμο της προσωπικότητας και όχι ακριβά υλικά αγαθά. Μακροπρόθεσμα, λοιπόν, αυτή η λανθασμένη καταναλωτικότητα μπορεί να προκαλέσει ναρκισσιστικό τραύμα στο παιδί, μια που η εμφάνισή του περνάει σε πρώτο πλάνο. Κάποιοι κοινωνιολόγοι επιμένουν πως αυτές οι συνήθειες παράγουν μια γενιά ματαιόδοξων και ρηχών νάρκισσων, που η μοίρα τους είναι να αποζητούν μονίμως την κοινωνική αποδοχή. Τα παιδικά παραμύθια αντιμετώπιζαν τη ματαιοδοξία ως κάτι αποτρόπαιο. Θυμηθείτε πόσο γελοίος καταλήγει ο βασιλιάς στο παραμύθι «Τα ρούχα του βασιλιά» από την ανάγκη του να τον θαυμάζουν. Αλλά τι σημαίνει ματαιοδοξία σήμερα; Μήπως αυτό που οι προηγούμενες γενιές ονόμαζαν ματαιοδοξία έχει μετατραπεί σε υγιή αυτοεκτίμηση; Σε μια κοινωνία όπου πρωταγωνιστεί η εικόνα, τα ριάλιτι και η τέλεια ομορφιά, η ματαιοδοξία των ενηλίκων φαντάζει σαν πταίσμα. Και αν όντως συμβαίνει αυτό, πώς μπορούν οι γονείς να αντιμετωπίσουν τη ματαιοδοξία των παιδιών τους; Οι γονείς του 21ου αιώνα θέλουν να μεγαλώνουν παιδιά με αυτοεκτίμηση. Και αυτό γιατί γνωρίζουν πως ένα ντροπαλό και συνετό παιδί θα δυσκολευτεί να επιβιώσει σ’ έναν σκληρό κόσμο. Σύμφωνα πάντως με τους ψυχολόγους, οι γονείς δεν θα πρέπει να σταματήσουν να επαινούν τα παιδιά από φόβο μήπως γίνουν αυτάρεσκα. Αν χαρακτηρίσουμε ένα παιδί ματαιόδοξο, είναι σαν να αποδίδουμε στις σκέψεις του κίνητρα των ενηλίκων, κάτι που τα παιδιά δεν μπορούν να καταλάβουν.

Πότε υπάρχει πρόβλημα;
Όταν η ματαιοδοξία εμποδίζει το παιδί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, αν εξαιτίας του ναρκισσισμού του παραμελεί τα μαθήματά του ή έχει προβλήματα με τους φίλους του, τότε οι γονείς πρέπει να το αντιμετωπίσουν. Αυτό που θα πρέπει να αποφύγουν όμως είναι να του δημιουργήσουν ενοχές για τη συμπεριφορά του και να απαιτήσουν να αλλάξει. Ο μόνος τρόπος για να αλλάξει είναι να προσπαθήσουν να του αποσπάσουν την προσοχή. Από την ηλικία των έξι ετών τα παιδιά γίνονται λιγότερο εγωκεντρικά και μπορούν να καταλάβουν τα συναισθήματα των άλλων. Αυτή είναι λοιπόν και η ιδανική ηλικία για να προσπαθήσουν να περιορίσουν την αλαζονεία. Από την άλλη, αν το παιδί δείχνει πως θα εξελιχθεί σε... Μαντόνα, ίσως αυτό που χρειάζεται τελικά είναι να του ενισχύσετε αυτή την τεράστια ιδέα που έχει για τον εαυτό του.
Με τη συνεργασία της Αλεξάνδρας Καππάτου (ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος-συγγραφέας).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου