Η Σαρακοστή της γιαγιάς

Η Σαρακοστή της γιαγιάς

Η γιαγιά μας η καλή, 

φτιάχνει μια Σαρακοστή, 

ποδαράκια εφτά της βάνει, 

στην Ανάσταση να φτάνει. (2)

Βάζει και από ένα σταυρό 

στο κεφάλι, στο λαιμό.

Μόνο στο δε της βάνει,

αμαρτίες να μην κάνει. (2)

Ψεματάκια να μην πει,

κρέατα να μη γευτεί.

Μη γκρινιάζει, μη θυμώνει,

και τους άλλους μη πληγώνει. (2)

Η γιαγιά μας η καλή

φτιάχνει τη Σαρακοστή

βάζει αλάτι στο ζυμάρι

και έτοιμο το "μετρητάρι".

ΕΛΕΝΗ ΤΣΟΥΣΗ

πηγή: pitsina 

Σαρακοστή

Σαρακοστή

Μιλήστε στα παιδιά για την Σαρακοστή και τα εδέσματά της. Χρησιμοποιήστε το παρακάτω υλικό.
                                                   


Μπορείτε στη συνέχεια να κάνετε μια άσκηση ανάγνωσης που έφτιαξα για το θέμα:

                                 
      
Ακόμα υπάρχουν διάφορες εκδοχές για να φτιάξετε την Κυρά- Σαρακοστή. Οι δύο που έχω είναι χάρτινες και σας τις παραθέτω:
                                  
Δεν θα σας δώσω πατρόν γιατί μπορείτε να βρείτε πολύ εύκολα στο διαδίκτυο κάποιο αντίστοιχο. Απλά σας δείχνω κάποιες ιδέες για να φτιάξετε σε χαρτονάκι την κυρά- Σαρακοστή. Η δεύτερη εικόνα είναι από το “Παράθυρο”  (δεν ξέρω ποιό;) και είναι η Κυρά Σαρακοστή σε πραγματικό μέγεθος. Άρα μπορείτε να την κόψετε και να κάνετε το περίγραμμα / πατρόν.

Άρθρο από τα προσχολικά

Το ποίημα της Σαρακοστής

Η κυρα Σαρακοστή

Και μετά το ξέφρενο καρναβάλι έρχεται η Σαρακοστή.  Σαράντα μέρες νηστεία και προσευχή όπως δείχνει και η φιγούρα της κυρα-Σαρακοστής. Χέρια σε στάση προσευχής και χωρίς στόμα….


Την κυρά-Σαρακοστή
που ‘ναι έθιμο παλιό
οι γιαγιάδες μας την φτιάχναν
με αλεύρι και νερό.
Στο κεφάλι τής φορούσαν
για στολίδι ένα σταυρό
και το στόμα της ξεχνούσαν
γιατί νήστευε καιρό.
Και τις μέρες τις μετρούσαν
με τα πόδια της τα εφτά,
κόβαν ένα τη βδομάδα
μέχρι να ‘ρθει η πασχαλιά!…

Η Σαρακοστή και η Πεντηκοστή

Η Σαρακοστή και η Πεντηκοστή

Οι δύο αδερφές έχουν κατασκευαστεί με παραδοσιακό τρόπο από πανί. Η Κυρά Πεντηκοστή κρατάει στην αγκαλιά της ανεμώνες (για την Άνοιξη), κόκκινο αυγό (για το Πάσχα) και το κερί της Ανάστασης. Φυσικά είναι βαμμένη στο χρώμα του Πάσχα, το κόκκινο.

«Η κυρά Σαρακοστή και η αδερφή της»

Είναι του Κωνσταντίνου Γανωτή και περνάει όμορφα μηνύματα στα παιδιά. Περιγράφει το σπίτι της αλλά και της αδελφής της, της Κυρά – Πεντηκοστής:

«Άμποτε λοιπόν παιδιά μου κι εμείς να μπούμε στο φιλόξενο σπίτι της κυρά Σαρακοστής με εμπιστοσύνη ότι αυτή η ευλογημένη κι από δικά της θα μας φιλέψει αλλά και στης αδελφής της, της κυρά Πεντηκοστής θα μας περάσει, για να γιορτάζομε στους αιώνες των αιώνων…»

Πηγή: Δημιουργικός κόσμος

Ιδέες και πατρόν

Ιδέες και πατρόν Κυρα Σαρακοστής

                 

 

Κυρα Σαρακοστή με αλατοζύμη

Τυπώνουμε το πατρόν της κυρα Σαρακοστής σε μια σελίδα Α4 (2 πατρόν ανα σελίδα). Χρησιμοποιούμε χαρτί ψησίματος και αλατοζύμη. Κάτω από το πατρόν βάζουμε ένα κομμάτι λαδόκολλα, λευκή και ημιδιαφανή. Με το ζυμάρι κατασκευάζουμε πρώτα τη φούστα, μετά το στέρνο, τα χέρια και τέλος το κεφάλι. Το χαρτί ψησίματος βοηθάει στο να πάρουν στο τέλος τα παιδιά την κατασκευή μαζί τους και να την ψήσουν ή να την στεγνώσουν στο καλοριφέρ. Χρειαζόμαστε επίσης μερικά εργαλεία για πλαστελίνη, συνδετήρες για να μείνει σταθερό το χαρτί ψησίματος πάνω στο πατρόν και φυσικά αρκετή υπομονή.

 Μια διαφορετική εκδοχή της δραστηριότητας είναι να χρησιμοποιήσουμε το πατρόν στο πάνω μέρος της ανοιχτής αλατοζύμης και να την κόψουμε περιμετρικά.

Συνταγή Αλατοζύμης, η σούπερ φόρμουλα για χειροποίητες κατασκευές

Με την αλατοζύμη μπορείτε να φτιάξετε ότι θα φτιάχνατε με πλαστελίνη ή FIMO αλλά είναι ένα πιο υγιεινό υλικό και μπορούν άφοβα να παίζουν μαζί του παιδιά. Αφού δημιουργήσετε κάτι το ψήνετε κανονικά στο φούρνο και σκληραίνει πολύ.

Μετά μπορείτε να περάσετε τις δημιουργίες σας με βερνίκι για να γυαλίσουν. Μερικοί λένε να τα ψεκάσετε και με εντομοκτόνο για να μη τα φάνε τα έντομα αλλά εγώ ούτε τα ψέκασα, ούτε έπαθαν τίποτα.

Συνταγές θα βρείτε διάφορες αν ψάξετε στο διαδίκτυο, εγώ θα σας δώσω τη δική μου φόρμουλα στην οποία κατέληξα μετά από πολλές δοκιμές με το πέρασμα του χρόνου.

Υλικά

• μισή κούπα αλάτι (αυτό στο σακουλάκι)
• μισή κούπα νερό (συν 1-2 κουταλιές πιθανόν ανάλογα στο αλεύρι)
• μιαμιση κούπα αλεύρι

Εναλλακτικά για πιο μεγάλη ποσότητα η φόρμουλα είναι 1:1:3, δηλαδή 1 δόση αλάτι, 1 δόση νερό και 3 δόσεις αλεύρι.  Απλά στο ζύμωμα μπορεί να νοιώσετε ότι είναι πολύ σφιχτή αναλόγως της ποιότητας του αλευριού οπότε μπορείτε να βαλετε 1 κουταλιά ακόμα νερό ή και 2 αν χρειάζεται.

Και πως το κάνουμε;

Πολύ απλά. Σε ένα μπολ ανακατεύουμε το αλάτι με το αλεύρι. Προσθέτουμε το νερό και ζυμώνουμε.

Χρωματιστή αλατοζύμη με τέμπερες

Χωρίζετε τη ζύμη σας σε μικρά κομμάτια και προσθέτετε τέμπερα.  Καλό είναι να έχετε πλαστικά γάντια αλλά δε παθαίνετε και τίποτα αν δεν έχετε, εγώ ποτέ δε φοράω. Ζυμώνετε το χρώμα με το ζυμάρι μέχρι να αποκτήσει ομοιόμορφό χρώμα η ζύμη σας.

Μπορώ να το χρωματίσω μετά το ψήσιμο;

Ναι. Εγώ προτιμώ να τα βάφω με ακρυλικά χρώματα.

Πως ψήνω την αλατοζύμη;

Κανονικά σε προθερμασμένο φούρνο στους 160-170 βαθμούς για 15-20 λεπτά αν είναι λεπτές σαν κουλουράκια οι κατασκευές σας ή περισσότερο αν είναι πιο χοντρά.  Καλό είναι να τα σκεπάσετε με ένα αλουμινόχαρτο και να έχετε το νου σας για να μην αρπάξουν.

Πως διατηρώ την αλατοζύμη;

Μέσα σε σακουλάκια τροφίμων ή τυλιγμένη με μεμβράνη κουζίνας στο ψυγείο. Δε παθαίνει τίποτα για εβδομάδες ή και μήνες.

Έθιμο κυρά Σαρακοστής

Η κυρα Σαρακοστή

Κυρά Σαρακοστή

Την πρώτη μερα μετά το τέλος της Αποκριας ονομάζουμε Καθαρά Δευτέρα , γιατί απο εκείνη την ημέρα σταματα η κατανάλωση καθε αρτύσιμου φαγητου και αρχίζει η "κάθαρση" σωματικά και ψυχικά , με την νηστεία των 40 ημερών που ονομάζουμε Σαρακοστή.      Ενα εθιμο που εχει σχεδόν χαθεί ειναι αυτό της Κυρά Σαρακοστής. Την χρησιμοποιούσαν σαν ενα ιδιόμορφο ημερολόγιο για να μετράν τις βδομάδες της νηστείας (Σαρακοστής).      Η κυρά Σαρακοστή στις περισσότερες περιοχές ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά. Απεικόνιζε μια γυναίκα με σταυρωμένα χέρια, λόγω προσευχής, χωρίς στόμα, λόγω νηστείας, και με εφτά πόδια που αναπαριστούσαν τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής. Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι και έτσι ήξεραν πόσες βδομάδες νηστείας απέμεναν μέχρι το Πάσχα. Το Μεγάλο Σάββατο, έκοβαν και το τελευταίο πόδι.      Αυτό το κομμάτι χαρτί το δίπλωναν καλά και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο. Τοποθετούσαν το σύκο αυτό μαζί με άλλα, και σε όποιον το έβρισκε θεωρούνταν ότι του έφερνε γούρι.      Σε άλλα μέρη της Ελλάδας η Κυρά Σαρακοστή δεν ήταν φτιαγμένη από χαρτί, αλλά από ζυμάρι. Το ζυμάρι φτιαχνόταν με αλεύρι, αλάτι και νερό.  Η διαδικασία ήταν κι εδώ η ίδια όπως και με την χάρτινη. Μια παραλλαγή του εθίμου της Κυράς Σαρακοστής είναι φτιαγμένη από πανί και γεμισμένη με πούπουλα.       Η Κυρά Σαρακοστή που έφτιαχναν στον Πόντο ήταν διαφορετική. Εκεί κρέμαγαν από το ταβάνι μια πατάτα ή ένα κρεμμύδι που πάνω του είχαν καρφωμένα εφτά φτερά κότας. Κι εδώ κάθε βδομάδα αφαιρούσαν ένα φτερό κι έτσι μέτραγαν το χρόνο μέχρι την Ανάσταση. Αυτό το «ημερολόγιο» το ονόμαζαν Κουκουρά.           Για την Κυρά Σαρακοστή εχουν γραφτεί και οι εξής στίχοι : Την Κυρά Σαρακοστή που 'ναι έθιμο παλιό οι γιαγιάδες μας την φτιάχναν με αλεύρι και νερό. Για στολίδι της φορούσαν στο κεφάλι εναν σταυρό μα το στόμα της ξεχνούσαν γιατι νήστευε καιρό. Και τις μέρες της μετρούσαν με τα πόδια της τα επτά. Κόβαν ένα την βδομάδα μέχρι 'νάρθει η Πασχαλιά. Καλή Σαρακοστή λοιπόν

Ιδέες για κατασκευές

Κατασκευές σχετικές με τη Σαρακοστή για το νηπιαγωγείο. Η μία είναι η κλασσική Κυρά Σαρακοστή  σε μια παραλλαγή. Η άλλη κατασκευή είναι ένας πίνακας με τα ναι και τα όχι της διατροφής τη Σαρακοστή.

Μια διαφορετική κατασκευή από την καθιερωμένη που κάνουμε συνήθως για την Κυρά- Σαρακοστή. Αντί για 7 πόδια μπορούμε να κρεμάσουμε 7 τσουβαλάκια με όσπρια και ζυμαρικά και να κόβουμε κάθε εβδομάδα από ένα.

Μια κατασκευή για τη σαρακοστή που δείχνει στα παιδιά με άμεσο τρόπο ποια φαγητά μπορούμε να φάμε και ποια όχι. Βρίσκουμε εικόνες από περιοδικά ή το διαδίκτυο και τα παιδιά τις κόβουν και τις κολλάνε αντίστοιχα στα ναι ή στα όχι.

Μεγάλη Σαρακοστή

                                                   Η ΚΥΡΑ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

   Σαρακοστή λέμε τις 40 μέρες πριν από την Κυριακή του Πάσχα. Από πολύ παλιά υπάρχει η συνήθεια να νηστεύουμε, για να μιμηθούμε τη νηστεία που έκανε ο Χριστός στην έρημο. Η Σαρακοστή περνά αργά γι’ αυτούς που νηστεύουν , ιδίως τις τελευταίες μέρες.

    Έτσι, επειδή παλιά δεν είχαν τα σημερινά ημερολόγια για να μετρούν το πέρασμα της νηστείας, έφτιαχναν ένα μετρητάρι.  Έπαιρναν δηλαδή ένα χαρτί και ζωγράφιζαν τη Σαρακοστή σα μια καλόγρια, την κυρά  Σαρακοστή. Δεν της έβαζαν στόμα γιατί αντιπροσώπευε τη νηστεία. Τα χέρια της ήταν σταυρωμένα από τις πολλές προσευχές. Και είχε εφτά πόδια, ένα για κάθε βδομάδα της Σαρακοστής. Με το ψαλίδι κόβανε την κυρά Σαρακοστή και την κρεμούσαν στον τοίχο. Κάθε Σάββατο της έκοβαν ένα πόδι. Το τελευταίο πόδι το κόβανε το Μεγάλο Σάββατο και το βάζανε μέσα σ’ ένα ξερό σύκο. Αυτό το σύκο το ανακατεύανε με τ’ άλλα και όποιος το εύρισκε, λέγανε ότι θα του έφερνε γούρι. Ακόμα κι αν δε νηστεύετε, μπορείτε να φτιάξετε κι εσείς αυτό το μετρητάρι της κυρά Σαρακοστής, για να μετρήσετε τις βδομάδες ως το Πάσχα.

                                                   

Μεγάλη Σαρακοστή

    Τη λέμε Μεγάλη για να την ξεχωρίζουμε από τη νηστεία που προηγείται των Χριστουγέννων, η οποία χαρακτηρίζεται «Μικρή» επειδή είναι ελαφρότερη.

Σαρακοστή ονομάζεται επειδή γίνεται εις ανάμνηση της σαρανταήμερης νηστείας του Χριστού στην έρημο.

     Η Μεγάλη Σαρακοστή καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα. Η αρχική της διάρκεια ήταν έξι εβδομάδες, ενώ αργότερα προστέθηκε και μία έβδομη. Έτσι στην εποχή μας η Μεγάλη Σαρακοστή ξεκινά την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει το Μεγάλο Σάββατο.

    Σε όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής, κάθε Τετάρτη και Παρασκευή, τελείται στην εκκλησία μας η Προηγιασμένη Ακολουθία. Σε αυτήν οι πιστοί μπορούν να λάβουν Θεία Κοινωνία, η οποία όμως έχει προαγιασθεί την προηγουμένη Κυριακή. Γιʼ αυτό το λόγο ονομάζεται η Ακολουθία αυτή Προηγιασμένη.

Τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια η ακολουθία αυτή ετελούντο σχεδόν καθημερινά, καθʼ όλη την διάρκεια της Σαρακοστής. Στις μέρες μας, όπως είπαμε, έχει περιορισθεί η τέλεση της κάθε Τετάρτη και Παρασκευή της Μεγάλης Σαρακοστής.

Κάποιες ημέρες της Μεγάλης Σαρακοστής έχουν ξεχωριστή σημασία και δική τους σημειολογία.

Ας τις δούμε μια μια:

    Το Σάββατο της πρώτης εβδομάδας της νηστείας είναι αφιερωμένο στο θαύμα των κόλλυβων του μεγαλομάρτυρα Θεόδωρου του Τήρωνος. Θαύμα που βοήθησε τους Χριστιανούς της Κωνσταντινούπολης, να τηρήσουν τη νηστεία, που προσπάθησε με δόλια μέσα να μολύνει ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Ιουλιανός ο Παραβάτης. Έτσι φτιάχνοντας και μοιράζοντας κόλλυβα, θυμόμαστε και τιμούμε κάθε χρόνο το θαύμα του μεγαλομάρτυρα Θεόδωρου.

    Η Α Κυριακή των νηστειών, είναι η Κυριακή της Ορθοδοξίας. Γιορτάζουμε την αναστύλωση των αγίων και σεπτών εικόνων από την αυτοκράτειρα του Βυζαντίου Θεοδώρα το 843μ.Χ.

    Η Β Κυριακή των νηστειών είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης (14ος αιώνας). Ο Άγιος Γρηγόριος υπήρξε κορυφαίος διδάσκαλος των ορθοδόξων δογμάτων και πολέμιος των αιρέσεων.

    Η Γ Κυριακή των νηστειών, είναι η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως. Αυτή η ημέρα είναι αφιερωμένη στον Τίμιο και Ζωοποιό Σταυρό, το σύμβολο της πίστης μας. Ημέρα που οι πιστοί παίρνουν δύναμη να συνεχίσουν την πορεία τους, τη νηστεία, που θα τους οδηγήσει στην Ανάσταση του Κυρίου.

    Η Δ Κυριακή των νηστειών, είναι ημέρα που τιμάται η μνήμη του Αγίου Ιωάννη, συγγραφέα της Κλίμακας. Η κλίμακα είναι ένα βιβλίο με ομιλίες του Αγίου Ιωάννη. Αντικείμενο των ομιλιών αυτών είναι τα σκαλοπάτια της πνευματικής ανάβασης των Μοναχών, μέσα από την προσωπική τους άσκηση.

    Η ημέρα Τετάρτη της 5ης εβδομάδας της Μεγάλης Σαρακοστής είναι η Τετάρτη του Μεγάλου Κανόνος. Συγγραφέας και συνθέτης του Μεγάλου Κανόνα είναι ο Άγιος Πατέρας μας Ανδρέας, ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης. Μέσα στα 250 τροπάρια που τον απαρτίζουν, έχει συγκεντρώσει τις ιστορίες από τον Αδάμ έως και την Ανάληψη του Κυρίου. Καλεί δε κάθε έναν από εμάς, να παραδειγματιζόμαστε από αυτές, να μιμούμαστε τα καλά και να αποφεύγουμε τα άσχημα που έπραξαν οι πρόγονοι μας.

    Την Παρασκευή της ίδιας εβδομάδας είναι ο Ακάθιστος Ύμνος. Ημέρα αφιερωμένη στην Παναγία που στέκει πάντα βοηθός των Χριστιανών σε περιόδους ειρήνης ή πολέμου. Εορτάζουμε τα θαύματα που έκανε η Παναγία προστατεύοντας τη Βασιλεύουσα από λαούς που ήθελαν να την κυριεύσουν. Μετά από μια τέτοια νίκη ο λαός της Κωνσταντινούπολης, όρθιος (ακάθιστος) ευχαρίστησε τη Θεομήτορα ψάλλοντας. Θυμούμενοι αυτό το γεγονός, ευχαριστούμε κι εμείς με τη σειρά μας την Παναγία ψάλλοντας όρθιοι.

    Η Ε Κυριακή των νηστειών, είναι αφιερωμένη στη μνήμη της Όσιας Μαρίας της Αιγύπτιας. Η Όσια, από ηλικία 12 ετών ακολουθούσε έναν ιδιαίτερα έκλυτο βίο. Σε ηλικία 30 ετών, ήρθε σε επαφή με το Χριστιανισμό, μετανόησε και προσκύνησε. Την υπόλοιπη ζωή της, 47 έτη, ασκήτεψε στην έρημο. Την ημέρα αυτή καλούνται όλοι να μιμηθούν το παράδειγμα της και να έρθουν πιο κοντά στο Χριστό μετανοώντας για τις αμαρτίες τους.

    Το Σάββατο πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα είναι το Σάββατο του Λαζάρου. Ημέρα αφιερωμένη στο θαύμα της ανάστασης του Λαζάρου από το Χριστό.

Τελευταία Κυριακή της Μεγάλης Σαρακοστής, είναι η Κυριακή των Βαΐων. Είναι ημέρα αφιερωμένη στη θριαμβευτική είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα από τη Βηθανία. Τότε ο λαός υποδέχθηκε το Χριστό με επευφημίες και με «Βάϊα φοινίκων», από τα οποία πήρε και το όνομα της αυτή η ημέρα.

    Στη διάρκεια της Σαρακοστής, δεν επιτρέπεται η κατανάλωση κανενός ζωικού προϊόντος. Εξαίρεση αποτελούν η ημέρα του Ευαγγελισμού στις 25 Μαρτίου και η Κυριακή των Βαΐων όπου επιτρέπεται η βρώση ψαριών.